Collumnus : All-in the Family.

Aan hen moest ik denken bij de laatste strapatsen van Wilders, de instelling van het “Polen meldpunt”, en de reactie daarop van onze regering. Wilders in de rol van potentaat Archie, voortdurend fittend op “the Polak” en Mark Rutte in de rol van Edith, geheel geschikt naar het rolmodel dat Wilders voor hem bedacht heeft en tegen beter weten in doende alsof er niets aan de hand is.

Er is de laatste tijd veel geschreven en gezegd over het instellen van het meldpunt. Hoewel ik daarover tot op het bot verontwaardigd ben en zo mogelijk nog meer over de – gelukkig tijdelijk gebleken- “peilingwinst” van twee zetels die de PVV met dit stuitende initiatief heeft geboekt, wil ik mij in het vervolg vooral richten op de rol van Mark “Edith” Rutte.

In feite komt zijn stelling neer op twee kernthema’s:
1. Het klassieke grondrecht “vrijheid van meningsuiting” garandeert dat het een ieder, en zeker politieke partijen, vrij staat ook een apert verwerpelijke mening uit te dragen.
2. Het is politiek niet verstandig te reageren op een dergelijke provocatie.

De eerste stelling heeft vooral een juridisch portee. Artikel 7 van onze grondwet garandeert vrijheid van meningsuiting door de openbaring van de mening niet aan een daaraan voorafgaande vergunning te koppelen (“Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om (…) gedachten of gevoelens te openbaren”). Daarom waren sigaren en sigarenwinkels bij ex- voetballers populair in de tijd dat een middenstandsdiploma verplicht was voor het exploiteren van een winkel. Zolang ook tijdschriften en kranten werden verkocht, kon het exploiteren van een sigarenwinkel niet aan een vergunning (voorafgaand verlof) en dus ook niet aan een verplicht diploma, worden gebonden. Het is zonneklaar dat Wilders geen toestemming nodig heeft om een meldpunt in te richten. De mening is na uiting daarvan echter wel onderworpen aan wettelijke toetsing. Artikel 7 beperkt de vrijheid van de uiting door de woorden “behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet”. Terzijde merk ik daarbij op dat “volgens de wet” niet het zelfde is als “volgens het recht”. Door het woord “wet” te gebruiken heeft de grondwetgever willen garanderen dat “het volk”, vertegenwoordigd in de Tweede en Eerste kamer zich over de beperking heeft kunnen uitspreken. Er lijken mij geen “wetten” te bestaan die de deze uiting (het instellen van een meldpunt) verbieden. Daarvoor is het uitingsrecht – gelukkig- te sterk.

De tweede stelling is interessanter. Niet zozeer vanwege de vraag of een reactie feitelijk wel of niet verstandig is, maar vanwege het impliciete dilemma dat uit deze stellingname blijkt. Een dilemma waarin politieke strategie en ethiek, moraliteit zo men wil, met elkaar botsen.

Zelfs al zou het politiek niet verstandig zijn om te reageren op de Wilders provocatie - hetgeen wat mij betreft niet a priori het geval is- dan nog is het de vraag of wat verstandig is niet zou moeten wijken voor wat moreel juist is. Mijn opvatting is dat er situaties zijn die om een onverstandige stellingname vragen juist omwille van het feit dat het een moreel juiste stellingname is.
Edith Bunker heeft menige vete tussen Archie en “the Polak” gesust door er niet op te reageren, tegelijkertijd heeft zij juist daardoor nooit kunnen ontsnappen aan het rolmodel dat Archie Bunker aan haar had toebedeeld. Het komt mij voor dat Mark Rutte lijdt aan “Edith Bunker” syndroom.

Rutte heeft het moment waarop hij naast politiek leiderschap ook -en vooral- moreel leiderschap had kunnen tonen voorbij laten gaan. Juist dat zal hem bij de volgend verkiezingen worden tegengeworpen.

En onze Boxtelse Polen? Hoe zit het met de – veelal jonge- mensen die aan het eind van een aan slavernij grenzende werkdag een paar blikjes bier bij de Albert Heijn kopen, niet omdat ze de AH kunnen betalen maar omdat dat de enig winkel is die nog open is? Wat weten wij van de dapper ploeterende polen die proberen het gebrek aan waardering te compenseren met trots op lichamelijke gesteldheid door bij Tiga vrijwel dagelijks “aan de toestellen” te hangen? Hebben wij de Pool bedankt voor de klok die hij in de sauna van Tiga heeft opgehangen omdat de oude klok voortdurend stuk was? Spreken wij ze aan? Maken wij een praatje? Zijn wij niet hard op weg de zelfde fout te maken als bij gastarbeiders in de jaren 60 en 70: een ijzingwekkende onverschilligheid ten opzichte van arbeidsimmigranten. Kortom waar is onze moraliteit eigenlijk?

Als wij het niet doen laat dan tenminste het College van Burgemeester en Wethouders het signaal afgeven dat ook zij “All-in the Family” behoren.